Eğitim Sözlüğü: Sokratik Tartışma Yöntemi

0
1386

Attike-Alopeke’de doğan ve Atina’da ölen Yunan filozof Sokrates, tartışmalı bir kimliğe sahip. O, edebi verimin yüksek olduğu bir dönemde hiçbir şey yazmadı. Profesyonel bilgi hocalarının var olduğu o dönemde öğretmenliği de bir meslek olarak seçmedi. Söylentiye göre yaşadığı sürece yalnızca üç kez Atina’dan ayrıldı. Bir kez, askeri yükümlülük; bir kez Delphai’ye gidip biliciye danışmak, bir kez de aynı yerde, üzerinde “Kendini Bil” sözünün yazılı olduğu Apollon tapınağını görmek için Atina’nın dışına çıktı.

Sokrates’ten geriye bir öğretiden çok, kişilerin özlerinin ne olduğunu gösterme ve bilincine yönelik bir çaba kaldı. Sokrates başlangıçta doğa bilimleriyle, özellikle canlı varlıkların çoğalması ve yitip gitmesi olgusuyla ilgilendi. Bu amaçla matematiği ve doğa filozoflarının öğretilerini inceledi. Şeylerin gerçek bilgisine ulaşma isteği ile bireylerin davranışlarında ve yaşamlarında temel aldıkları inançları sorguladı. Toplumun tüm kesimlerine, inançlarını yadsımak için seslendi. Bu tutumu, şiddetli tepkilere ve trajik biçimde öldürülmesine yol açtı.

Sokrates, diyalog sanatı ya da diyalektikle edinilmemiş her türlü bilgiyi yadsıyan bir düşünceden yola çıktı. İnsanlara bilgiye sahip olduklarını sandıklarını; oysa bilgi sahibi olmadıklarını kanıtlamaya çalışıyordu.

Sokratik Yöntem Nedir?

Sokrates’in adıyla anılan Sokratik yöntem, öğrencilere soru üzerine soru sorarak öğretme yöntemi olarak özetlenebilir. Sokrates bu yöntemle öğrencilerin düşüncelerindeki çelişkileri açığa çıkarmaya çalışır ve daha sonra onları sağlam ve makul sonuçlara yönlendirirdi. Sokratik yöntemin altında yatan ilke, öğrencilerin eleştirel düşünme, muhakeme ve mantık kullanarak öğrenmeleridir. Bu yöntem öğrencilerin kendi teorilerindeki “delikleri” bulmalarını ve ardından onları “yamamalarını” sağlar.

Sokratik Yöntem Nasıl Uygulanır?

Sokrates yazmıyor; konuşuyor ya da sorguluyordu. Başkaları için ve başkalarıyla birlikte konuşuyordu. Gerçeğe ancak ortak bir çabayla ulaşılacağına inanıyor ve bunun için kısa sorularla diyaloğa girişiyordu. Onun zihinleri doğurtma sanatı denilen yöntemi, bir bilmeme tutumu takınmaya ve kendisine seslendiği kişinin bilgi sahibi olduğunu önceden kabul etmeye dayanıyordu. Çünkü amacı, karşısındakine içindeki gerçeği doğurtmaktı.

Sokrates’in doğruyu buldurma yöntemi, bir dizi soru sorma ve onları yanıtlandırma yoluyla öğrenciyi istenen kararı vermeye ya da benimsemeye sürükleyen diyalektik tümevarım yöntemidir. Eski Yunan felsefecisi Sokrates’in ortaya koyduğu ve yaydığı bu yöntem, eğitimde şöyle bir anlam taşıyor: Öğretmenin yöneteceği bir tartışma, akıl yürütmenin ya da sağlam bir sonuca varmanın tutarlılığı üzerinde, öğrencinin kafasında kuşku uyandırır.

Sokratik tartışma yöntemine göre öğretmen, eğitim ortamında iyiyi, kötüyü, doğruyu, güzeli, çirkini belirtmemeli; sorulara içten ve doğru yanıt vererek iyiyi, kötüyü, doğruyu, yanlışı öğrenciye sezdirmelidir. Bilgi kesin olmadığı için öğretmen kendi değerlerini öğrenciye benimsetmeye kalkmamalıdır. Sokratik tartışma, öğrencinin sezgi gücünü ve kendi doğrusunu tanıyıp geliştirmesi için kullanılmalıdır. Bu yüzden eğitimde, öğrenci odak alınmalıdır.

Rasim Bakırcıoğlu

EPH Bilim Uzmanı, Yazar

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here