Eğitimpedia Yazarı – Müjdat Ataman: PASS Teorisi

0
2450

Üniversiteden öğrenmeye dair birçok eğitim kuramını öğrenerek mezun olmuştum. Üniversite yılları sona erdiğinde ne yazık ki teorik bilgiden uzak kalınıyor. Elimden geldiğince eğitim bilimi alanında gelişmeleri takip etmeye çaba gösterdim, bir de şanslıydım çünkü çalıştığım okullar öğretmen eğitimine önem veriyordu ve sıklıkla dünyadaki gelişmelerden haberdar olduğumuz gibi aynı zamanda teori ile uğraşan akademisyenleri izleme şansı yakalayabiliyorduk.

Eğitimde günceli takip etmenin olumlu yanları olduğu gibi içinde yaşadığımız sisteme paralel olarak, eğitim bilimi alanında öne çıkan konular da ne yazık ki popülerleştirilip, satış malzemesi olarak kullanılıp, içi doldurulmadan tüketilebiliyordu. Bu durumla ilk kez “Çok Yönlü Zeka Kuramı”nın Türkiye’de duyulmaya başladığı yıllarda karşılaştım. Ülkede, neredeyse her okulda herkes dilinden düşürmeden çok yönlü zeka ile ders işlemekten söz ediyordu. Aynı dönemde gazeteler eklerinde, “Çocuğunuz hangi zeka türünde? Yanıtlayın testi, görün çocuğunuzun zeka türünü” minvalinde söylemlerde bulunuyordu. Her yeni açılan okul Çoklu Zeka Kuramına göre eğitim verdiğinden söz ediyordu. Bunun dışında kalan okullar sanırım azlı zeka kuramına göre eğitim vermiş oluyordu. Ne yazık ki bu furya oldukça uzun sürdü, yıllar sonra kuramcı Gardner, bu yaklaşımın bir eğitim tekniği değil bir teori olduğunu açıklamak zorunda kaldı da okullar sınıfta müzikle fizik öğretme garipliğine son verdi. Kuramları takip ediyor olmak tabii ki değerli, özellikle beyin ve öğrenme arasındaki ilişki üzerine çok ciddi araştırmalar yapılıyorken bu alanı takip etmemek tüm bilimsel gelişmelerden habersiz olmak anlamına gelebilir.

PASS Teorisi, insan davranışlarının laboratuvar ya da sınıf koşullarında incelenmesi ile elde edilen verilere ve beyin üzerinde yürütülen incelemelere dayandırılarak oluşturulmuş. Psikolog ve eğitimcilerin çoğu beynin anlaşılmayacak kadar karmaşık olduğuna karar vermişler, üstelik anlaşılsa bile öğrenme problemi olan çocuklara yardım etmede bu bilgilerin ne gibi bir katkısının olacağını da belirleyememişlerdir. Ancak bunlar beyin ile ilgili çalışmalardan vazgeçmek için yeterli neden olarak kabul edilmemiş.

Uzmanlar artık günümüzde beyin ile öğrenme arasındaki ilişki ile ciddi araştırmalar yapıyor ve bulgular ediniyorlar. Beyni, bilgiyi işlemenin başladığı yer olarak gören uzmanlar, eğer bir çocuk bilgiyi işlemede problem yaşıyorsa, işlemi gerçekleştiren mekanizmayı çok az da olsa anlamış olmayı, bu çocukların yaşadıkları sıkıntıyı çok daha iyi anlayabilmek açısından değerli görüyorlar (Kirby ve Williams, 2000). Kirby, J.R. & Williams N.H. (2000). Learning Problems: A Cognitive Approach. Toronto: Kagan ve Woo Limited.

PASS, planlama, dikkat-uyarılma, eşzamanlılık ve ardışık sözcüklerinin ilk harfleri kullanılarak oluşturulmuş. Bu teori JP Das, Jack Naglieri ve Kirby (1994) tarafından geliştirilmiş. Çalıştığım okulda bu teoriyi dinlemeye başladığım zaman heyecanlanmıştım. Beynin bilgiyi alma ve işlemesi bir öğretmen için tabii ki heyecan uyandırıcıydı.

Koskocaman bir teori tek bir yazıda anlatılamaz biliyorum. Bununla birlikte bu yazıyı yazmamın iki nedeni var. İlk olarak daha önce bu araştırmayı duymamış eğitimcileri haberdar ederek, konu ilgisini çeken arkadaşlarımın araştırmasına ön ayak olmak. İkincisi de aldığım PASS teorisi ile ilgili kuramsal eğitimden sonra sınıfta uyguladığım çalışmaların gerçekten de yararını görmem.

Kuramcı olmayan biz öğretmenler için PASS kuramını bildikten sonra açılan kapıdan içeri girip öğrencilerin bilişsel becerilerini artıracak etkinlikler hazırlamak mümkün.

Kızıma puzzle almıştım, kutuyu açtı ve bütünü tamamlayacak parçaları bir araya getirmek için gözleriyle minik parçaları taramaya başladı. Köşelerden birkaç parça buldu. Ardından dışardan gelen bir sesle dikkati hemen dağıldı, tekrar başını masaya çevirirken ayağa kalktı, “nereye” dedim, “su içeceğim” dedi. Döndü biraz daha parçalara baktı ve sonra yeniden bir başka uyarana kaydı zihni. Puzzle günlerce masada öylece bekledi. Aldığım PASS eğitimi aklıma geldi. Kuramda zihin, üç fonksiyonel alana ayrılıyordu. Birinci fonksiyonel alan dikkatti. Dikkat alanı bilişsel aktivitelerde odaklanma ve istenmeyen uyarıcılara direnç gösterme ile ilgiliydi. Puzzle ile ilgili yaşanan sorun da sürdürülebilir dikkat konusunda henüz istenen seviyede olmamamızdan kaynaklanıyordu.

İkinci fonksiyonel alan ise beynin temporal bölgesi ile ilgili olan analitik düşünme merkezinde yer alan eşzamanlı ve ardıl bilişsel işlemler. Bir grup halinde verilmiş uyarıcıların çocuk tarafından birbirleri ile ilişkilendirilmiş olmasına dayalı zihinsel aktiviteleri içeriyor.

Beynin frontal bölgesinde yer alan üçüncü fonksiyon alanı planlama, problem çözme, stratejik düşünme, yaratıcılık ve sosyal beceri içeriyor. Bu alan belki de öğrencilerde gelişmesine en çok ihtiyaç duyduğumuz alanların başında geliyor. Çocukların etkili problem çözme yöntemleri belirlemesi gerekiyorsa planlama alanında güçlü olmaları gerekiyor. Hiç unutmuyorum, bir sosyal bilgiler öğretmeni arkadaşım öğrencilerine “bin liranız var, İstanbul’dan uçakla seyahat ederek uzun süreli bir Karadeniz gezisi planlayın” demişti. Öğrenciler uzun soluklu öğretmenlerine baktılar, öğretmen de uzun soluklu öğrencilerine… Bu planlama becerisi gerektiren harika görev öğrencilere ağır gelmişti. Aslında tam da bu noktada eğer biz öğrencilerin bu planlamayı yapabilmelerini istiyorsak planlama becerisini geliştirecek etkinliklere küçük yaşlarda başlamamız gerekiyor.

PASS teorisi üstüne araştırma yapmak, bu alanda yayımlanmış kaynakları taramak aydınlatıcı olacaktır. Evet bu teori bir hap değil, yine tüm iş öğretmene düşüyor. Teori konusunda farkındalık arttıkça sınıfta yapacağını etkinliklerin öğrencilerde hangi alanlarının gelişimine (eşzamanlılık, ardıllık, dikkat ve planlama) katkı sağlayacağınızı da fark ediyorsunuz.

Örneğin koca puzzle ile karşılaştığında vazgeçen kızım gibi olmak istemiyorsam onun sürdürülebilir dikkatini geliştirecek etkinliklerle karşılaşmasını sağlamam gerektiğini biliyorum.

 

Müjdat Ataman

Okul Müdürü

www.mujdatataman.com

[email protected]

 

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here