Eğitimpedia Yazarı – Müjdat Ataman: Yaratıcılığa Atılan Bir Adım “Scamper”

2
2180

Yanıtı evet ve hayır olan sorular eğitim yaşamımızın en acı mirasıdır belki de. Ne yazık ki bu iki yanıta bir de öğretmenin yönlendirmesi eklenince otomatik yanıtlama sistemi devreye girer. “Şekerli şeyler yemek dişlerimize zarar verir değil mi?” Tüm sınıfın aynı anda yanıtladığı an gelir, “Eveeeeet”. Öğretmen olarak bir soru sorduğumuzu sanırız, öğrenciler de soruyu yanıtladıklarını sanırlar. Ne acı ki evet ve hayır arasına sıkışmış bu öykü, eğitim yaşamımız boyunca devam eder. İyi soru sormak tüm eğitimcilerin hemfikir olduğu konudur; iyi soru sormak güçlü bir öğrenmenin yolunu açar. Hepimiz girdiğimiz üniversite sınavlarındaki efsane paragraf soruları karşısında şapka çıkarırdık. “Güçlü sorular sormak önemli ama nasıl?” sorusu zorlar biz eğitimcileri.

Güçlü sorular sormak ve bu sorularla öğrencilerin farklı düşünmelerine yol açmak önemli bir beceri. Bu anlamda Bob Eberle tarafından geliştirilen SCAMPER adımları, sınıfta yeri geldiğinde kullanılabilir araçlardan biri olsa gerek. 1971’de eğitim uzmanı Bob Eberle, Hayal Edinme Geliştirme Oyunları adlı kitabında SCAMPER terimini kullanmış. Bu adımlar, okulda öğrencilerin öğrenmelerini geliştirmek için değil şirketlerin ürün ve/veya hizmetleri geliştirmelerine destek olmak ve satışları artırmanın yollarını aramak için tasarlanmış. Eberle’nin bu yöntemi, yine eğitimde kullandığımız beyin fırtınası tekniğinin kurucusu Alex Faickney Osborn tarafından hazırlanan kontrol listesini kullanarak geliştirdiğini öğrenmek de şaşırtıcı. Reklamcıların bulduğu yaratıcı yöntemler doğal olarak eğitim yaşamına giriyor.

Bizlerin iki binli yıllarda tanıştığı bu teknik, sınıfta rahatça uygulanabilecek ve yaratıcılık anlamında işe yarar adımlar olarak düşünülebilir. Teknik, kendini oluşturan sözcüklerin ilk harflerinin bir araya gelmesiyle ortaya çıkmış. SCAMPER’ın açılımı şöyle:

S: Substitude (Yer değiştirme): Parçalar değiştirilebilir mi, kurallar değiştirilebilir mi, başka maddeler veya malzemeler kullanılabilir mi, şekli değiştirilebilir mi, renk, pürüzlülük, ses veya kokusu değişebilir mi, adı değişse ne olur?

C: Combine (Birleştirme): Hangi bölüm veya parçalar birleştirilebilir, parçalar amacı dışında birleştirebilir mi veya yeniden oluşturabilir mi, başka nesnelerle birleştirebilir mi, kullanımını kolaylaştırmak için daha farklı birleştirme yapılabilir mi, hangi malzemeler kombine edilebilir?

A: Adapt (Uyarlama): Hangi bölümünü değiştirebilirim? Özelliklerini değiştirseydim bunlar ne olurdu? Hangi bölümünü ne ile değiştirebilirim?

M: Modify, Minify, Magnify (Değiştirme, küçültme, büyütme): Nesne daha ağır ya da hafif olsa ne olurdu? Rengi değişse nasıl olurdu, konuşabilse ne derdi? Nesnenin içi görülebilir olsaydı nasıl olurdu? Abartılsa ne kadar büyütülebilirdi?

P: Put to other uses (Başka amaçlarla kullanma): Başka hangi amaçlar için kullanılabilir? Bir çocuk ya da bir yaşlı bunu nasıl kullanabilir, bir engelli bunu nasıl kullanabilir?

E: Eliminate (Yok etme, çıkarma): Nesneden hangi bölümü çıkarabilirdin, nesneye ihtiyacın kalmasa ne olurdu?

R: Reverse, Rearrange (Tersine çevirme ya da yeniden düzenleme): Yeniden düzenleyecek olsan ne olurdu, ters olarak düzenlense ne olurdu?

Bu adımların herhangi birini ya da bir kısmını dersin gidişi sırasında istediğiniz aşamada kullanabilirsiniz. Genellikle bir nesneden ve/veya bir olgudan yola çıkarak bu soruları sorabilirsiniz ya da sınıfta okunan bir öykü ya da okuma metni sırasında bu sorulardan yararlanabilirsiniz.

Örneğin askı kullanılmasaydı evde askı olarak ne kullanabilirdik, elbiselerimizi, pantolonlarımızı, gömleklerimizi dolaba nasıl yerleştirebilirdik, siz daha işlevsel bir askı tasarlayacak olsanız askı nasıl olurdu, daha gelişmiş bir askıya ne eklerdiniz, ütü masası ile askıyı nasıl birleştirirdiniz, askıyı abartarak büyütürseniz askı nasıl bir hale gelir ve ne amaçla kullanılır, askıyı ilk siz bulsaydınız adını ne koyardınız, askıyı günlük yaşamda daha farklı amaçlarla nasıl kullanabilirsiniz, on yıl sonra askıya hiç ihtiyaç kalmayacak olsa bunun nedeni ne olurdu, askıyı yeniden tasarlayacak olsaydınız nasıl bir tasarım oluştururdunuz, askı bizimle konuşacak olsa bize ilk ne derdi?

SCAMPER alanında basit bir internet aramasıyla çokça kaynağa erişim sağlayabilir ve örnek sayısını çoğaltabilirsiniz. Benzer sorulardan sıkılan öğrenciler için farklı, düşündüren, gülümseten sorular sormak sınıfta değişik bir rüzgar esmesini sağlayabilir.

 

Müjdat Ataman

Okul Müdürü

www.mujdatataman.com

[email protected]

 

 

2 YORUMLAR

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here