TRENDLER

Konuk Yazar: İnci Vural - Öğrenme Bozukluğu ve Dikkat Eksikliği

Görüntülenme 1501

0
Konuk Yazar: İnci Vural - Öğrenme Bozukluğu ve Dikkat Eksikliği

Kimi kaynaklarda ilk kez 1937 yılında nörolog ORTON tarafından, kimi kaynaklarda ise 1963 yılında özel eğitimci KIRK tarafından ortaya atıldığı belirtilen öğrenme bozukluğu genel anlamı ile özel bir akademik alanda belirgin bir bozukluğu ifade etmektedir. Bilişsel yetilerin düzgün olmayan dağılımı söz konusudur. Sözel öğrenme bozukluğu ve sözel olmayan öğrenme bozukluğu olarak iki alt gruba ayrılmaktadır. Sözel öğrenme bozukluğu konuşma, dinleme, anlama, muhakeme etme, okuma, yazma hatta matematiği de içeren dile dayalı her tür problemi kapsar ve bazı çocuklarda bu problemlerin hepsi bir arada görülebilir. Sözel olmayan öğrenme bozukluğunda ise, daha çok görsel, mekansal algılama, motor koordinasyon, karmaşık dokusal ve algısal yetilerde, mekanik, aritmetik ve bilimsel akıl yürütme gibi konularda sorunlar olur. Sosyal muhakeme, yüzde duygusal ifade tanıma sorunları görülebilir, kişiler arası ilişkilerde bozukluk olur. Bu bozukluk Asperger sendromu ile ilişkili bir klinik tablo olarak değerlendirilmektedir. Öğrenme bozukluğu bu şekilde iki alt gruba ayrılmakla beraber, %80 gibi bir oranla görülen disleksinin (okuma güçlüğü) her tür öğrenme bozukluğunu tanımlamak için kullanıldığı görülmektedir. Önceleri bozukluğun kız erkek oranı 1’e 4 olarak bilinirken günümüzde bazı çalışmalar bu oranı eşit olarak göstermektedir.

Sözel öğrenme bozukluğu için yaygın bulgular bu bozukluğu olan çocukların beyinlerinin farklı yapıya sahip olduğu ve bu çocukların beyinlerinin sağ yarıküresinin sol yarıküresine oranla daha geniş olduğu şeklindedir. Araştırmalar, hamileliğin ikinci üç ayında beynin sağ yarıküresinden sol yarıküresine geçmesi gereken hücrelerin sol yarıküreye geçmeyip frontal lobda kalarak olgunlaşamadıklarını göstermiştir.

Sözel olmayan öğrenme bozukluğu ise beynin sağ yarıküresindeki akmadde sorunlarına bağlanmıştır. Bu nörolojik bulgular çocuğun neden bazı günler bir kelimeyi doğru yazarken başka bir gün yazamadığını ya da “kaç yaşındasın?” sorusunu “iyiyim” şeklinde cevapladığını açıklamaktadır. Bu gibi durumlar çocuğun aile ve okul tarafından yanlış değerlendirilmesine sebep olabilmektedir. Ailede ve okulda çocuk için “tembel, isteksiz, akıllı ama çalışmıyor, istemediği için yapmıyor” gibi yorumlar yapılabilir. Çocuktaki problemi iyi bir şekilde anlayabilmek ve değerlendirebilmek için iyi bir klinik değerlendirme şarttır. Klinik değerlendirmede:

İyi bir aile öyküsü

  • Farklı ortamlarda ve farklı kişilerden alınan davranışsal bilgiler
  • Çocuğun gelişim öyküsü
  • Okul geçmişi
  • Yaşları büyük çocuklarda depresyon ölçeği, kendilerini değerlendiren ölçekler, projektif testler vb.
  • Psiko-eğitsel test bataryası (zeka, başarı, sözel ifade, yazılı ifade, matematiksel bilgi, genel bilgi)
  • Testler sırasındaki davranışsal gözlemler
  • Okul çalışmalarının örnekleri

Ayrıca değerlendirme sırasında öğrenme bozukluğunun dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu ile %50 oranında beraber görüldüğü unutulmamalıdır.

Teşhis açıklandığında sorunlarının zeka geriliğinden farklı olduğunu öğrenen pek çok çocuk rahatlıyor. Çocuklara ve ailelere öğrenme bozukluğunu çan eğrisi şeklinde açıklamak faydalı olabilmektedir.

Bu çocuklarda hastalığın seyri zeka düzeyi, erken tanı ve müdahale, kişilik yapısı, yoğun eğitim, teşvik edici bir çevre ve aile gibi faktörlere bağlı olarak değişiklikler gösterir. Evde birden fazla dilin konuşulması, sıklıkla okul değiştirme, ailenin problemi kabul edememesi sorunu daha karmaşık bir hale getirebilir. Okulda başarısızlıkla beraber okuldan uzaklaşma, depresyon, madde kullanımı gelebilmektedir. Bu çocukların pek çoğunun kendine güveni olmuyor ve bu nedenle ailenin buradaki rolü çok önemli bir hal alıyor. Aile öğreten değil, moral destek veren bir rol almalıdır:

Aile, çocuğun problemini bir bahane olarak kullanmasını engellemeli, iyi olduğu alanları bulmalıdır. Çocuk iyi olduğu alanları bulup öğrenmeli ve gerekli koşullarda kendini koruyabilmelidir. Örneğin sınıfta anlamadığı bir konu olduğunda “Özür dilerim ancak takip etmekte zorlanıyorum, bir daha anlatır mısınız?” diyebilmelidir.

Bazen çocuk için öğrenmeyi zorlaştıran özellikler yetişkinlikte önemli bir değer haline gelebiliyor. Bu kişiler, dünyayı normal insanların gördüğü gibi görmedikleri için problemleri daha farklı şekillerde çözen yaratıcı kişiler olabiliyorlar.

Düzenli ve iyi eğitim almış bazı çocuklar normal yaşıtlarından daha iyi işlevlerde bulunur hale gelebiliyorlar çünkü dünyayı ve olayları anlamaları konusunda onlara baştan bir harita verilmiş oluyor.

Bazı çocuklar ileride mimarlık gibi daha çok görsel beceri gerektiren alanlarda ya da bilgisayar, matematik gibi konularda meslek sahibi oluyorlar.

ÖĞRENME BOZUKLUĞUNUN OKUL ÖNCESİ DÖNEMDEKİ ÖNEMLİ BELİRTİLERİ

Konuşmanın gecikmesi

Telaffuz bozukluğu

Kelime öğrenmede yavaşlık

Konuşurken doğru kelimeyi bulmakta zorlanma

Alfabeyi, sayıları, günleri, şekilleri, renkleri öğrenmede zorlanma

Kendi adını yazmakta, harfleri tanımakta zorlanma

Arkadaşlarla geçinmekte zorlanma

Birkaç adımlı yönergeleri almakta, rutinleri yapmakta güçlük yaşama

İnce motor becerilerin gelişiminde zayıflık

Birkaç hikayeyi doğru sırada anlatmakta güçlük yaşama

Kelimelerin içindeki sesleri tanımakta zorlanma

ÖĞRENME BOZUKLUĞUNUN İLKOKUL DÖNEMİNDEKİ ÖNEMLİ BELİRTİLERİ

Kelimeleri tanımakta zorluk yaşama

Harf ve sesler arasındaki bağlantıyı kurmakta güçlük yaşama

Kısa kelimeleri birbiriyle karıştırma (“al”ı “ver” ile, “koy”u “kal” ile vb.)

Sürekli olarak okuma ve yazma hataları yapma, harf çevirme (örn:b yerine p), kelime çevirme (örn:ev yerine ve), döndürme (örn:u yerine n), yerini değiştirme, yerine koyma (örn:ev yerine yuva)

Rakam sıralamalarını ve ya aritmetik işaretleri karıştırma (örn: 146 yerine 10046)

Olayları hatırlamakta güçlük

Yeni becerileri öğrenmekte güçlük, anlamadan ezberlemeye çalışmak

Kazalara eğilimli olmak

Plan yapmakta zorlanma

Kalem tutma şekillerinin değişik olması

Saati öğrenmekte zorlanma

İnce motor koordinasyonda zayıflık

ÖĞRENME BOZUKLUĞUNUN ORTAOKUL DÖNEMİNDEKİ ÖNEMLİ BELİRTİLERİ

Sınıfın genel düzeyinin altında okuma becerisi

Yazarken harfleri sıralama hatası (örn: saklı yerine salkı)

Heceleme kesmelerinde zorluk yaşama

Hecelemede zaman zaman bozukluklar yaşanması

Yüksek sesle okumaktan çekinme

Bozuk kalem tutma ve kötü el yazısı

Kelime problemlerinde zayıflık

Yazmaktan kaçınma

Olayları hatırlamakta güçlük

Olayları anlatmakta güçlük

Arkadaşlık yapmakta problem yaşamak

İnsanların yüz ifadelerini, jest ve mimiklerini anlatmakta zorluk yaşama

Deyim, atasözü ve şarkıları anlatmakta zorluk

Sınıfta verilen ödevi almakta, aldıysa eve götürmekte, götürdüyse yapmakta, yaptıysa okula götürmekte güçlük yaşama

Plan yapmakla ve zamanını kullanmakla ilgili problemler

ÖĞRENME BOZUKLUĞUNUN LİSE-ÜNİVERSİTE DÖNEMİNDEKİ ÖNEMLİ BELİRTİLERİ

Pek çok yanlışla, çok yavaş okuma

Yazım hataları yapmak

Okuma yazma ödevlerini atlamaya çalışmak

Özet çıkarma, temayı bulma gibi konularda güçlük yaşama

Açık uçlu soruları cevaplandırmada zorlanma

Zayıf hafıza becerisi

Yeni ortamlara ve durumlara uyum sağlamakta zorlanma

Çok yavaş çalışma

Soyut kavramları anlamakta zorluk yaşama

Detaylara ya aşırı takılma ya da tamamen atlama

Verilen bilgileri yanlış anlama ya da yorumlama

Sınırlı kelime hazinesi

Daha önceki tecrübelerinden, okumalarından çok kısıtlı bilgiye sahip olma

Plan yapma ve zamanını kullanmakta güçlük yaşama

ÖĞRENME BOZUKLUĞUNUN YETİŞKİNLİKTEKİ ÖNEMLİ BELİRTİLERİ

Okuma problemini saklamaya çalışma

Yazım hataları nedeniyle yazmaktan kaçınma

Sözel dil becerilerinde dikkat çekici derecede iyi olmak

Hafızasına güvenmek ve bu beceriyle diğer eksik yönleri kapatmak

Karşısındaki insanlara karşı son derece anlayışlı olmak

Genellikle mekansal algı gerektiren mühendislik, mimarlık, desinatörlük gibi mesleklere sahip olmak

İşte zihinsel becerilerin çok altında olmak

Planlama ve organizasyon becerilerinde zayıf olmak

Zamanlamada problem yaşamak (bir yere çok erken ya da çok geç gitmek gibi)

Randevuları unutmak

Değişik işler denemek, pek çok işe başlayıp bırakmak

ÖĞRENME BOZUKLUĞUNDA GÖRÜLEBİLEN GÖRSEL ALGI PROBLEMLERİ 

Harf çevirme, harf döndürme

Okurken esneme, gözlerinin kaşındığını, yandığını söyleme

Yazıları kayıyormuş gibi algılama

Okurken başını ya da kağıdı değişik şekil ve açılarda tutma

Çalışırken bir gözünü kapatma

Düzgün kopyalayamama

Okurken yerini sıklıkla kaybetme

Aynı satırı tekrar tekrar okuma ya da satır atlama

Yazarken aşırı silme

Bir nesnenin ya da kelimenin bir parçası gözükürken bütününü tanıyamama

Sıralama hataları yapma

Resimdeki temayı anlatamama, detaylara takılma

Şekil-zemin algısında zayıflık

GÖRSEL ALGI-GÖRSEL MOTOR PROBLEMLER

Harfleri farklı sırada ve değişik şekillerde yazma

Ayna görüntüsü ile yazma

Sınırlı boyamada zorlanma

El yazısını okuyamama

Kalemi çok sıkı tutma, bu nedenle kalemi kırma

Kesememe, yapıştıramama

Üstünde çalıştığı kağıdı temiz tutamama

İŞİTSEL SÜREÇTEKİ PROBLEMLER

Söylenenleri anlamama, söylenen şeyi ancak yavaşça tekrar edilirse anlama

Sesler arasındaki farkları duymama

Sesin geldiği yönü bulamama

Gündelik sesleri tanıyamama

Gereksiz sesleri filtre edememe

Sözel yönergeleri takip edememe

MEKANSAL İLİŞKİLER VE VÜCUT ALGISI İLE İLGİLİ PROBLEMLER

Tanıdık yerlerde kaybolabilme

Yönelimle ilgili problemler

Kelimeler arasında boşluk bırakmama

Matematikte kolonları düz tutamama

Eşyalara çarpma, sakarlık

Altında, üstünde, ilk, son, önünde, arkasında vb. kavramları anlamama

KAVRAMSAL PROBLEMLER 

Sosyal durumları kavrayamama, vücut dilini okuyamama

Benzer kavramlar arasındaki ilişkiyi görememe

Sınıflandırma ve ya benzerlik bulma aktivitelerinde zorlanma

Zaman ilişkilerini kurmakta zorlanma (dün-bugün, önce-sonra, 15 dakika-2 saat vb.)

Davranışlar ve bu davranışların sonuçları arasında ilişki kurmakta zorlanma (örn:konuşursam ceza alırım)

Hayal kurmada zayıflık

Şaka yapamama, şakadan anlamama

İfadesiz durma

Yavaş tepki gösterme

Cümle tamamlayamama

Orijinal bir hikaye oluşturamama

Sonuç çıkarmakta güçlük çekme

Yazmakta zorlanma

Sorulara garip cevaplar verme ya da doğru cevaplara gitmek için garip yollar kullanmak

Mantık zinciri içinde düşünememe

Duygusal anlarda zorluk yaşamak

Sayısal kavramları anlamakta güçlük yaşamak

Sezgisel olarak sonucu bulamamak

Bildik kelimeleri yanlış söylemek

HAFIZA PROBLEMLERİ

Gördüğü ya da duyduğu dört basamaklı sayıyı hatırlayamama

Sık rastladığı kelimeleri hatırlayamama

Eski olayları hatırlama, yeni olayları unutma

Otomatik duyamama

Tekerleme, şiir ezberleyememe

Bir gün bildiği birşeyi ertesi gün unutma

Eşyaların isimlerini unutma, eşyayı ‘o şey’ olarak tanımlama

Yaşadıklarından sonuç çıkaramama, aynı hatayı tekrar yapma

Kötü yazı yazmak, yazarken büyük harf kullanmama, satır atlamama

MOTOR PROBLEMLER 

Tekrarlama, aynı tepkiyi tekrar verme (örn:sürekli olarak el kaldırmak)

Kaba motor becerilerinde zayıflık

Kesme, yapıştırma, yazma becerilerinde zayıflık (örn:harfin doğru şeklini gösterir ancak yazamaz)

Hikayeyi doğru anlatır ancak yazamaz

Yaşına uygun şekilde iletişim kuramaz

Tikleri olabilir.

İnci Vural

Klinik Psikolog, Pedagog

Yorum Yazın
En Yeni İçeriklerden Hemen Haberdar Ol
Egitimpedia.com'aGiriş Yapın

Egitimpedia Hesabı ile Giriş Yap

Egitimpedia Hesabı Oluşturmak için Tıklayın!