Okuma Çemberi

1
1522

Daha önce yurt dışında uygulandığını bildiğimiz kitap kulüplerine artık ülkemizde de sıkça rastlıyoruz. Aynı kitabı okuyan kişilerin bir araya gelip okunan kitapla ilgili sohbet etmesi, tartışması, çözümleme yapması, alt metinleri gözden geçirmesi için kurulan arkadaş gruplarına “kitap kulübü” deniyor. Bu kişiler belirli aralıklarla bir araya gelerek okudukları kitap üstüne paylaşımda bulunuyorlar. Birçok okulda öğretmenler arasında da yaygınlaşan kitap kulübü uygulamasının okumayı özendirdiğini söyleyebiliriz. Okuma çemberi de kitap kulübü etkinliğinden esinlenerek öğrenciler için uyarlanmış diyebiliriz.

Okuma çemberi ilk olarak 1982 yılında Karen Smith tarafından uygulanmış, bu ismi ilk kullananlar ise 1984 yılında Kathy Short ve Gloria Kaufman olmuş. Okuma çemberi, öğrencilerin seçtikleri kitaplara göre oluşurulan gruplarda, bireysel olarak okudukları bölümleri belirli aralarda tartıştıkları bir öğretim yöntemidir. Oluşturulacak okuma çemberi gruplarındaki öğrenci sayısının 4-6 olması ideal olarak görülür. (1)

Okuma çemberi yöntemi öğrencilerin okuma-anlama becerilerinin gelişmesine destek olacağı gibi, aynı zamanda grupla bir arada çalışma alışkanlığının desteklenmesi açısından da değerli sayılabilir. Bireysel olarak okunan kitapların kazanımlarının grupta paylaşılması tüm grubun zenginleşmesine imkan vermesi açısından önemlidir. İngilizce ya da Türkçe derslerinde bir kitap okumak ve paylaşmak için koşulabilecek bir etkinlik, aynı zamanda ilkokul seviyelerinde sınıfta aynı kitabı okumak isteyen öğrencilerle de kurularak ilerletilebilir. Bu çalışmadaki ilk adımın kitap seçimlerini öğrencilerin yapması gerektiği atlanmamalıdır. Okuma çemberi kullanılırken bir araya gelen öğrencilerin farklı rolleri bulunmaktadır ve bu roller bir araya gelindiğinde yapılacak paylaşımı destekler.

Okuma çemberindeki rollerde yönetici bulunmuyor ve kimsenin gruba başkanlık etmesi istenmiyor. Sorgulayıcı rolü, okunan kitapla ilgili sorular hazırlıyor ve paylaşım sırasındaki süreçte sorularını öğrencilere sorarak tartışmada açılım sağlıyor. Bölüm uzmanı, kitaptaki okunan bölümlerdeki ilginç pasajların altını çiziyor, bunun neden önemli olduğunu belirliyor ve paylaşım zamanında bu bölümü arkadaşlarına sesli okuyor. Bağ kurucu, kitapta okunan bölümlerle gerçek yaşam arasında bağ kurmayı deniyor ve paylaşım zamanında kurduğu bağları arkadaşlarıyla paylaşıyor. Sanatçı, okunan bölümle ilgili hissettiklerinden yola çıkarak resim çizip arkadaşlarıyla paylaşıyor ya da karikatür, kolaj, kavram haritası çizebiliyor. Özetleyici, o ana kadar okunan bölümle ilgili özet çıkarıyor ve paylaşım zamanında özeti sesli okuyarak hatırlanmasına yardımcı oluyor. Araştırmacı, kitabın geçtiği yer, zaman, mekan, yazarın hayatı ya da kitapta geçen araştırmaya uygun bölümlerle ilgili araştırmalar yaparak yaptığı araştırmaları arkadaşları ile paylaşıyor. Sahne düzenleyicisi, kitabın geçtiği bölümlerdeki mekanları ayrıntılarıyla betimliyor. Sözcük avcısı, kitapta geçen anlamı bilinmeyen ya da farklı anlamlarda kullanılan sözcüklerle ilgili araştırmalar yaparak arkadaşlarına sunuyor. Karakter ustası, metinde geçen karakterlerin özelliklerini tespit ediyor ve karakterlerin birbirleri ile ilişkisini ortaya koyuyor.

Öğrencilerle paylaşılan rollerden, öğrencilerin seçim yapmaları beklenir. Bir sonraki okuma çemberinde rollerin değişmesi esastır. Böylece her öğrencinin farklı roller alması sağlanmaya çalışılır.

Ben sınıfımda okuma çemberi yöntemini uyguladığımda öğrenciler tarafından beş farklı kitap seçimi yapılmıştı. Bu kitaplar okunduktan sonra, grupların kitaplarını diğer gruplara tanıtmalarını istemiştim. Bu tanıtım sırasında öğrenciler istedikleri şekilde sunum yapabiliyorlardı. Böylesi bir tanıtım, grupların bir sonraki okuyacakları kitap seçiminde etkili oluyordu. Kitap çemberi ve uygulanışı konusunda internette oldukça fazla kaynak bulunuyor.

Bu işbirlikçi okuma uygulamasını, kitap okutma yerine kısa metin seçkileriyle tüm derslere uyarlamak mümkün. Derste işlediğiniz konuyla ilgili açılım sağlayacağını düşündüğünüz metinlere karar verip, bunları grup sayısı kadar çoğaltıp, öğrencilerin seçim yaparak grup olmalarını sağlayabilirsiniz. Her okuma grubu kendi seçtikleri dersle ilgili okuma metnini bireysel olarak okuyup yine bu derste okuma çemberinde tartışarak işlenen konuyla ilgili farklı açılımların sunumlarını arkadaşlarına yapabilir.

(1) Daniels H. (2002). Literature circles: Voice and choice in book clubs and reading groups. 2.Bsk. Maine: Stenhouse Publishers

Müjdat Ataman

Okul Müdürü

www.mujdatataman.com

[email protected]

1 YORUM

  1. Müjdat Hocam Merhaba,
    Çocuklarda kitap okumaya yönelik olumlu tutum geliştirme konusunda önemli katkıları olan bu yönteme dikkat çektiğiniz için çok sevindim.
    Ben de kendi deneyimlerimle konuya katkıda bulunmak isterim. “Okuma Çemberi” yöntemini ilk defa bir konferansta değerli eğitim bilimci Arzu Yüksel’den dinlemiş ve deneyimlemiştim. Kendisinin bu konuda çok sayıda okul uygulaması var. Hatta bu uygulama sonuçlarını bilimsel bir makale olarak da yayımlamışlar. Makaleye aşağıdaki linkten ulaşılabilir.
    https://docplayer.biz.tr/17236090-Okuma-aliskanligi-kazandirmada-etkili-bir-yontem-okuma-cemberi.html
    İlgililerle paylaşmak istedim.
    Sevgilerimle.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here