Yaz Demek, Oyun Demektir!

0
2297

Çocuklar artık, yaz günlerinin çoğunu evde ya da tam gün programlı yaz okullarında geçiriyor olsalar da, ideal bir yaz tatilinin olmazsa olmazı oyundur: Bisiklete binen komşu çocukları, kumdan kale yapan arkadaşlar, gösteri hazırlayan kardeşler ve plajda keyif yapan bir aile…

Oyunu bu kadar çekici kılan şey ne, oyun nasıl bu kadar yararlı olabilir? Aileler, özellikle de günlük programlarının sıkışık olduğu bir ortamda, kendi iş saatleri yoğunken ya da güvenlikle ilgili endişeler çocukların mahallede dolaşmalarına bile izin vermelerine engel olurken oyunu nasıl teşvik edebilir?

Oyun Her Şeydir

“Oyun” hakkında düşündüğümüzde, tek bir tür aktiviteden bahsedemeyiz. Oyunun birçok şekli vardır.  

  • Sosyal oyunda, çocuklar birbirleriyle ya da yetişkinlerle oynarlar: Top oyunları, arkadaşça yapılan yarışmalar, rol yapma oyunları vb.
  • Bağımsız oyunda, çocuklar kendi başlarına oynarlar: Aksiyon figürleriyle ya da oyuncak hayvanlarla hikayeler anlatmak, puzzle yapmak, legolarla oynamak vb.
  • Rehberli oyunda, çocuklar yetişkinlerin belirlediği şartlara göre oynarlar. Mesela, bir yaz okulu öğretmeni şöyle diyebilir: “Elimizdeki bu malzemeleri kullanarak bir oyun oynayacağız. Sizce oyun ne hakkında olmalı? Oyunu nasıl başlatmalıyız?”


“Bence her etkinlik bir oyuna dönüştürülebilir. Bunun sırrı, oyunbaz olmak.” — Ben Mardell, araştırmacı ve eğitimci

Oyun oynarken, çocuklar hayal kurarak yeni gerçeklikler oluştururlar ve aynı zamanda fiziksel ve sosyal çevrelerini yönlendirmeyi öğrenirler. Problem çözmeyi denerler, sevmeyi ve neyin akıllıca ve güvenli olduğunu öğrenirler. Bir araştırma, oyunun nörolojik olarak, “savaş ya da kaç” tepkisini uyardığını ortaya çıkardı. Oyun bunu, kortizolu tetiklemeden (genelde “savaş ya da kaç” tepkisiyle beraber salgılanan stres hormonu) yapıyor. Oyun, tehlike ile baş etmek için kullanışlı bir yol.  

“Bence her etkinlik bir oyuna dönüştürülebilir,” diyor oyun ve gelişim uzmanı, araştırmacı eğitimci Ben Mardell. “Bunun sırrı, oyunbaz olmak,” — yani, meraklı olma; herhangi bir şeyden keyif alınabileceğini görme ve bunu uygulama kabiliyeti. Temizlik yapmak bile, eğer gerekli zihniyete sahipseniz, eğlenceli olabilir,” diyor oyunla ilgili bir araştırma yöneten Mardell.  

Oyunun Faydaları

Oyun çok çeşitli bir şey olduğu için pek çok faydası var. Ortaokul öğrencileri kadar anaokulu öğrencileri için de faydalı. Oyun yoluyla öğrenimin faydalarından bazılarını şöyle sıralayabiliriz: 

  • Düşünsel gelişim: Oyun, kendini yönetme becerilerini, bilgiyi ve yaratıcı düşünceyi geliştirir. “Çocuklar legoyla oynadığında ya da çizim yaptığında aslında, sayım yapıyor, sınıflandırıyor ve şekilleri oluşturup inceliyorlar. Çocuklar tiyatroyla ilgili oyunlar oynadıklarında, akıcı bir şekilde hikaye anlatmayı öğreniyorlar, kelime dağarcıklarını kullanmayı ve yazım becerilerini geliştiriyorlar. Özellikle de inşa içeren oyunların, problem çözme ve matematik becerilerini iyileştirdiği gözlemlendi,” diyor araştırmacı Lynneth Solis.
  • Sosyal gelişim: Başkalarıyla beraber oynamak; sosyal işaretleri fark etmek, dinlemek ve başkalarının bakış açılarını dikkate almak anlamına geliyor. Bunlar empati duygusunun gelişmesi için gerekli olan anahtar noktalar. Sosyal oyun aynı zamanda, çocukların fikir paylaşımında bulunmalarını ve pazarlık yapıp orta yol bulmaya çalıştıkları sırada duygularını ifade etmelerini gerektiriyor.
  • Duygusal gelişim: Sosyal ve rehberli oyun başta olmak üzere, çocuklar toplum normlarını dikkate alıp takip ederken, beklenti ve hayal kırıklığı gibi duyguları da deneyimliyorlar. Oyun çocuklara kural koymayı ve kuralları değiştirmeyi; ne zaman liderlik edip ne zaman takip edeceğini de öğretiyor.
  • Fiziksel gelişim: Çoğu çocuk vücudu aracılığıyla oyun oynamayı tercih eder, fiziksel sağlığı bu tür oyunlarda başarılı olması için önemlidir. Spor faaliyetlerinde, açık hava oyunlarında ve dans ederken çocukların kuvveti, kas kontrolü, koordinasyonu ve refleksleri gelişir. Sınırlarını zorlarlar ve başka durumlarda risk almalarını sağlayacak yeni şeyler denerler (bir tepeden aşağı koşarak yarışırlar, su altında yüzerler).

Her oyun türünün böyle faydaları yok, tabii. Dışarıdan bir gözlemci için “iyi oyun”u muziplikten ya da akılsızlıktan ayırt etmek zor olabilir. (Örneğin: Sahadaki çocuklar kovalamaca mı oynuyorlar yoksa birbirlerine mi sataşıyorlar?)

Böyle durumlarda, yetişkinler oyunla öğrenmenin üç temel göstergesini aramalı: Karar, merak ve haz. Karar öğesi; çocukların hedef belirlemesini, fikir gelişimi ve paylaşımını, kural koymayı, müzakere etmeyi ve oyunun süresini belirlemeyi içeriyor. Merak; keşfetmeyi, yaratmayı, rol yapmayı, hayal kurmayı ve deneme yanılma öğrenimini içeriyor. Haz, mutluluğun hissedildiği öğe: Çocuklar gülüyor, şakalaşıyor ve genel olarak rahatlamış hissediyorlar.

Aşırı Programlı Bir Dünyada Oyunu Yeniden Keşfetmek

Bazı çocuklar, yoğun hayatlarında alıştıklarının aksine özgürce oynama şansı bulduklarında kendilerini rahatsız hissediyorlar. Teknoloji dünyasına çekilebilir, sıkıntıdan şikayet edebilir ya da bu durumla savaşabilirler. Araştırmacılar Mardell ve Solis, ebeveynlerin evi eğlenceli hale getirebilmeleri için şu tavsiyelerde bulunuyor:   

    • Oyunu planlayın ve gerekli alanı sağlayın. Çocuklar ekran başında çok vakit geçirmişse onlara, “Arkadaşlarını çağıralım yarın, beraber oynayın,” ya da “Akşamüstü birkaç saatliğine parka gidip biraz eğlenelim,” gibi önerilerde bulunun.  
    • Elinizdekilerle eğlenmeyi bilin. “Garajınızda ya da mutfağınızda bulunan birçok şey aslında her yaştan çocuğun ilgisini çekebilecek nitelikte,” diyor Solis. Sürekli yeni oyuncaklar satın almaktansa, evdeki fazla kolileri kullanın mesela. Çocuklara, “Bir kale, zaman makinesi ya da istediğin herhangi bir şeyi inşa edebilirsin bunlarla. Oturma odası senindir,” deyin. Malzemeleri istedikleri gibi kullanma özgürlüğü yaratıcılıklarını açığa çıkaracaktır.  
    • Risklere açık olun. Çocukların oynamasına izin vermek, ufak tefek yaraların oluşma ihtimalini ve bunun bir sorun olmadığını kabul etmeyi gerektiriyor. Çocuklara ufak riskler alacak kadar güvendiğinizi gösterirseniz, yaratmaktan ve keşfetmekten daha çok zevk alırlar.
    • Örnek olun. “Çocukların oynaması için yetişkinlerin onlara örnek olmaları lazım,” diyor Solis. “Çocuklar, ailelerinin futbol maçından zevk alan, yaratıcı, açık havada vakit geçiren hobi sahibi insanlar olduğunu görürse, ‘Koskoca bir yaz tatilim var. Televizyonun önünde oturacağıma dışarı çıkar kale yaparım,’ gibi bir şey deme ihtimalleri de yükselir.”
    • Birlikte oynayın. “Çocukken bunun farkındaydım, ebeveyn olarak da deneyimledim: Çocuklarınız sizinle beraber oynamayı gerçekten istiyor,” diyor Mardell. Birlikte kumdan kaleler yapın, kıyafetler giyin, birbirinize hikayeler anlatın. “Oyun oynama ruhuna girin ve bunu birlikte yapın. Yazın ve tatilin güzelliği budur.”  
    • “Sıkıldım” yakarışlarının bitmesini bekleyin. Çocuklar genelde bir aktivitenin başlangıcında rahatsız hissederler, alışmaları vakit alır ancak zamanla açılırlar ve katılım gösterirler.  

Yaz Programı

Gerçekçi olalım, çocuklar yazlarının en az bir kısmını yaz okulunda geçirecekler. Ancak bu, serbest oyunların bittiği anlamına gelmiyor. Eğlenceye fırsat veren yaz okulları arayın. Akademik ve müfredat dışı aktiviteler yıl boyunca aileniz için önemli olabilir ancak, “yılın bu zamanında da, diğer fiziksel ve duygusal “kaslar” çalışıyor. Liderlik, esneklik ve kendine yetme becerileri gelişiyor,” diyor Mardell.

Çocuğunuzu, yalnızca bir spor türü ya da enstrümana odaklı bir yaz okuluna yazdırdıysanız; oyunda kontrolü çocuğa veren daha rahat yaz okulu seçeneklerine göz atın. Henüz yaz okuluna kayıt yaptırmadıysanız veya akademik açıdan zengin bir yaz okulu deneyimi istiyorsanız “maker merkezli öğrenme” ruhuna sahip bir yaz okulu arayın, diyor Solis. “Bu, bir şeyler oluşturmak, yaratmak ve deney yapmak için birçok fırsat tanıyan yaz okulu anlamına gelir. Çocukların her anı planlı ve bu yüzden açıklık, esneklik gibi yaratıcılığı tetikleyen, hayal gücünü kamçılayan, çocukların her gün nesnelerle eşsiz şekillerde oynamalarını sağlayan özellikler kaybolabilir,” diyor Solis.

 

Çeviri: Zeynep Topal

Kaynak: https://www.gse.harvard.edu/news/uk/18/06/summertime-playtime

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here